Czy można chodzić z psem bez smyczy? Kiedy właścicielowi może grozić mandat?

Wielu właścicieli psów lub osób, które planują posiadanie pupila, zastanawia się nad tym, jak kształtują się kwestie prawne związane z przebywaniem zwierzaka w przestrzeni publicznej. Warto mieć na uwadze fakt, że rola właściciela związana jest z koniecznością podporządkowania się określonym regułom prawnym. Czy spacery z czworonożnym towarzyszem zawsze powinny odbywać się na smyczy? Jakie kary przewidziano dla właścicieli niestosujących się do przepisów w zakresie wyprowadzania psa? Czy spacer bez smyczy i kagańca jest legalny? W treści artykułu wyjaśniamy, co robić, aby wspólne przebywanie z psem na zewnątrz było nie tylko przyjemne i bezpieczne, ale także zgodne z prawem.

Pies bez smyczy a przepisy prawa

O ile właścicielom psów nietrudno mieć zazwyczaj świadomość, że odpowiedzialność za czworonoga spoczywa na ich barkach, o tyle trudność może pojawić się podczas próby interpretacji przepisów związanych z opieką nad zwierzęciem… tym bardziej, że żaden z nich nie używa wprost słowa „smycz” lub „obroża”. Czy to oznacza, że nie ma obowiązku użytkowania takich przedmiotów podczas spacerów? Nie do końca. Wśród najważniejszych zapisów znajdziemy następujące informacje:

zabronione jest puszczanie luzem psów bez możliwości ich kontroli i identyfikacji ich właściciela bądź opiekuna (Art. 10a ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (Dz.U.2020.638));
karze ograniczenia wolności, grzywny do 1000 zł lub karze nagany podlega ten, kto nie zachowuje zwykłych lub nakazanych środków ostrożności przy trzymaniu zwierzęcia (Art. 77 ustawy z dnia z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń (Dz.U.2021.281));
karze ograniczenia wolności, grzywny lub karze nagany podlega ten, kto dopuszcza się ww. czynu przy trzymaniu zwierzęcia które swoim zachowaniem stwarza niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia człowieka (Art. 77 ustawy z dnia z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń (Dz.U.2021.281)).

Podsumowując – żaden ze wspomnianych zapisów nie mówi więc dosłownie o konieczności posiadania obroży i smyczy, wspomina jednak o „środkach ostrożności” – w orzecznictwie zwykłe środki ostrożności rozumiane są jako tradycyjne, przyjęte zwyczajowo, naturalne dla danego gatunku zwierzęcia, dodatkowo uzależnione od jego cech osobniczych i ewentualnego, potencjalnego zagrożenia (Wyrok WSA w Bydgoszczy z 27.03.2019 r., II SA/Bd 1281/18.). Choć zapewnienie warunków bezpieczeństwa nie mówi wprost o obroży i smyczy, warto je posiadać podczas spaceru – akcesoria te umożliwiają kontrolę nad zwierzęciem w przestrzeni publicznej i służą zapewnieniu ochrony nie tylko innym osobom przebywającym na danym terenie, ale i samemu pupilowi.

A co z kagańcem?

Jak wobec powyższego kształtują się przepisy prawne dotyczące konieczności zakładania kagańca psu? Zasadniczo – dość podobnie. Zapisy prawne nie posługują się wprost słowem „kaganiec”, wliczając jego stosowanie do szerszej grupy działań określanej jako „środki ostrożności”. Jednak brak bezpośrednich regulacji wynikających z ustawy w tym zakresie nie oznacza jeszcze, że pies w przestrzeni publicznej może przebywać bez takiej ochrony. W przypadku kagańca pod szczególną uwagę należy wziąć fakt ciążącej na właścicielu psa konieczności zachowania środków ostrożności odpowiadających zarówno charakterowi psa, jak i samej jego rasie.

Środek ostrożności, jakim jest kaganiec, może więc zostać uznany przez osoby działające w majestacie prawa za niezbędny – zwłaszcza, gdy właściciel jest posiadaczem psa należącego do jednej z ras uznawanych za szczególnie niebezpieczne. Wedle Rozporządzenia ministra spraw wewnętrznych i administracji z dnia 28 kwietnia 2003 r. (Dz.U.2003.77.687), takie rasy to m.in. amerykański pit bull terier, buldog amerykański, owczarek kaukaski, tosa inu, rottweiler czy dog argentyński.

Odnosząc się do wspomnianych wyżej zapisów, środki ostrożności powinny być dopasowane także do cech osobniczych zwierzęcia. Jeśli więc właściciel wie, że jego pies może wykazywać zachowania agresywne (np. będące konsekwencją odczuwanego przez zwierzę lęku) lub może być trudny do utrzymania na smyczy ze względu na swoją siłę, warto zaopatrzyć się w kaganiec, który może uchronić zarówno psa, jak i uczestników ruchu przed zagrożeniem, a właściciela przed mandatem.

Kto może otrzymać mandat za wyprowadzanie psa bez smyczy?

Nowelizacja rozporządzenia dotyczącego wysokości grzywien nakładanych w drodze mandatów karnych za wybrane wykroczenia weszła w życie 10 kwietnia 2021. Zaostrzeniu uległy kary przewidziane także dla posiadaczy lub opiekunów zwierząt, którzy nie stosują się do wspomnianych wyżej zapisów prawnych. W myśl nowelizacji temu, kto nie przestrzega zachowania zwykłych lub nakazanych środków ostrożności związanych z utrzymaniem zwierzęcia grozi ukaranie mandatem w wysokości od 50 do 250 zł. Kara ta może wzrosnąć, jeśli zwierzę stwarza swoim zachowaniem niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia człowieka. Wówczas właściciele czworonogów mogą zostać ukarani mandatem w wysokości nawet 500 zł.

Warto mieć jednak na uwadze fakt, że ukarany może zostać każdy, kto w danym momencie odpowiada za zwierzę znajdujące się w przestrzeni publicznej – nie zawsze musi być więc to właściciel psa. Mandat karny nałożony może zostać więc na tymczasowego opiekuna lub osobę przewożącą psa, np. w czasie interwencji ratunkowej.

Czy można chodzić z psem bez smyczy po lesie?

Spokojne miejsca oddalone od miejskiego zgiełku są częstym wyborem posiadaczy psów – trudno się temu dziwić. W przestrzeni pozbawionej zbędnych bodźców zwierzę może odpocząć, dać upust swojej energii lub trenować pod okiem właściciela. Niejeden posiadacz czworonoga zastanawia się, czy las to odpowiednia przestrzeń dla wspólnych spacerów i czy dopuszcza się zwolnienie psa ze smyczy na takim terenie. Przepisy prawa są w tym zakresie jednoznaczne – poza czynnościami związanymi z polowaniem zabrania się spuszczania psów ze smyczy na terenie lasu (Art. 166 Kodeksu wykroczeń). Osoba dopuszczająca się tego wykroczenia podlega karze nagany lub grzywny, której wymiar ustalany jest przez pracowników służby leśnej bądź innego organu kontrolującego.

Warto tu zwrócić także uwagę na inne miejsca, w obrębie których nakazane środki zachowania ostrożności wymuszają na właścicielach podporzadkowanie się określonym zasadom. Przepisy dotyczące wyprowadzania psów w miejscach takich jak parki i skwery miejskie, osiedla lub inne tereny mogą zabraniać puszczania luzem psów bez kontroli i oznakowania umożliwiającego identyfikację właściciela. Często w zapisach dotyczących zasad poruszania się środkami transportu publicznego znajdziemy informacje, że psy odbywające podróż powinny być na smyczy i w kagańcu. Nie chcąc więc podlegać karze grzywny lub karze nagany, warto zapoznać się z regułami obowiązującymi w miejscach, które mamy zamiar odwiedzić wspólnie z czworonogiem.